Kutsal Kent “Hierapolis”

Hierapolis Kentinin Tarihçesi

Hierapolis antik kentinin, şehrin isminden hareket ederek, M.Ö. 2. yüzyılda Bergama krallarından II. Eumenes tarafından kurulduğunu, ismininde bu nedenle Bergama’nın kahramanı Telephos’un karısı Amazonlar Kraliçesi Hiera’dan aldığı tahmin edilmektedir. “Hiera” kelimesi Helen dilinde “kutsal” anlamına gelmektedir. Arkeoloji araştırmacıları tarafından M.Ö. 2. yüzyıldan öncesinde de kentte yaşam olduğu belirtilmiş, kent olarak kuruluşu ve adını alışı bu tarihte gerçekleşmiştir. Bu tarihte Helenistik döneme denk gelmektedir. M.Ö. 188 yılında III. Antiochos ile Roma arasında yapılan Magnesia Savaşının ardından imzalanan Apomia barış antlaşması ile Hierapolis, Pergamon yönetimi altına girmiştir. M.Ö. 133 yıında ise Asia eyaletine dahil edilmiştir.

M.Ö 2. yüzyıl ile M.S. 1. yüzyıl arasında şehir tekstil, yün ve purpur (böceklerden elde edilen Erguvan rengi) üretimi ve bunların ihracı ile olağanüstü ekonomik gelişme gösterir. Şehir, Roma İmparatorluğu’nun erken döneminde M.S. 17 yılında meydana gelen deprem ile tamamen tahrip olmuştur. Yeni bir planla restarasyonu yapılmıştır. Bulunan bir kitabede şehrin imarı için Roma İmparatoru Neron ekonomik yardımda bulunmuştur. M.S. 86 yılında şehir, Roma İmparatoru Domitianus tarafından ziyaret edilmiş ve onuruna Frontinus (Domitianus) Kapısı inşa ettirilmiştir. Diğer bir Roma İmparatorluğu hanedanlarından Flaviuslar sülalesi tarafından Apollon Tapınağı ve Gymnasion (Okul) inşa ettirilmiştir.

Roma İmparatorluğundaki Yeri

Kazılarda elde edilen yazıtlar ve Roma yılları şehrin M.S. 130 yılında İmparator Hadrianus, M.S. 215 yılında İmparator Caracalla, M.S. 370 yılında İmparator Valens tarafından ziyaret edildiğini göstermektedir. M.S. 138-144 yılları arasında Piskopos Papias ve Apollinarius Hierapolis’te Hristiyanlığın yayılması için çaba göstermiştir. Yine bu tarihlerde Hierapolis’e çok sayıda Yahudi yerleşir. M.S. 193-211 yıllarında İmparator Septimius Severus döneminde şehir ekonomik bir gelişme gösterir. Şehrin ileri gelenleri, zenginleri çeşitli oyunlar organize eder ve Hierapolis’in baş tanrısı Apollon adına uluslararası yarışmalar düzenlenir. M.S. 218-222 yıllarında imparator Elagabal döneminde şehre “Neokoros” (Roma İmparatorluğu için tapınak yaptıran, koruyucu anlamında verilen bir unvan) unvanı verilir. Roma’ya vermek zorunda olduğu vergilerde indirimler yapılır.

M.S. 4. yüzyılın ikinci yarısında meydana gelen deprem ile şehir tekrar yıkılır ve yapıların çoğu hasar görür. M.S. 379-395 yıllarında II. Theodosius döneminde kuzey ve güneyde iki kapısı olan şehir surları inşa edilir. M.S. 7. yüzyılın ikinci yarısında vuku bulan bir diğer depremden sonra da şehir oturulmaz hale gelir. Hierapolis, Denizli iline bağlı sıcak su kaynaklarıyla ünlü olan Pamukkale Travertenleriyle birlikte eşsiz bir görünüme kavuşmaktadır. Antik kent, 9 Aralık 1988 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne alınır.

Dini Özelliği

Hierapolis, Roma ve Bizans döneminde çok önemli bir din merkezi olmuştur. Bunun nedeni; M.S. 80 yılında Hz. İsa’nın 12 havarilerinden birisi olan ve Hristiyanlığı yaymak amacıyla kente gelen St. Philippus’un burada öldürülmesidir. St. Philippus, Hristiyanlar için önemli birisidir. Ölümünün ardından kent Hristiyanların hac merkezlerinden birisi haline gelmiştir. Hac yapmaya geldikleri zaman erkekler saç ve sakallarını kestirdikten sonra kente girebiliyor ve haclarını gerçekleştiriyorlardı. Haclarını St. Philippus’un mezarının yanına yaptırılan mezar kilisesinde yapıyorlardı. Kilise aynı zamanda dini ve ruhi tedavi merkezi olarak da kullanılıyordu. Günümüzde de “St. Philippus bayramı” adı ile kutlanıp ayin düzenlenmektedir.

Hierapolis Kentinin Yapıları

Kuzey Bizans Kapısı

Hierapolis kentinde yapılan sur sistemine dahil olan Kuzey kapısı M.S. 9. yüzyıl sonunda yapılmıştır. Kapı, Güney kapısına simetriktir. Kapının her iki yanında onu destekleyici kuleler bulunmaktadır. Dönemin Hristiyan sembolleri de üzerine işlenmiştir.

Frontinus (Domitianus) Kapısı

Bulunan bir kitabede kapının İmparator Domitianus’a ithaf edildiği öğrenilmektedir. Yapı üç kemerlidir. Kapıyı şehrin Prokonsülü olan Sextus Julius Frontinus inşa etmiştir. Bu nedenle kapıya Frontinus kapısı da denilmektedir. Kapının iki yanında yuvarlak kuleler bulunmaktadır.

Frontinus Caddesi

Mimari özelliklerinden dolayı kapı ile birlikte yapıldığı düşünülen 14 m genişliğinde ve 170 m uzunluğunda bir caddedir. Kentin ana caddesini oluşturur. Caddenin ortasında pis sular için bir kanal bulunmaktadır.

Büyük Hamam

M.S. 2. yüzyıldan kalma bir yapıdır. Tipik bir Roma hamamıdır. Önce girişte büyük bir avlu, iki yanında büyük holler bulunan kapalı dikdörtgen bir alandır. Hamam; Roma hamamı, Gymnasion ve kütüphaneden oluşmaktadır. Günümüzde Hierapolis Arkeoloji Müzesi olarak kullanılmaktadır.

Su Kanalları ve Nymphaeum (Su Deposu)

Çevredeki tepelere inşa edilen kanallardan oluşan iki su kemeri kente içme suyunu sağlamaktadır. Bunlardan biri kuzeyde Pamukkale ve Karahayıt arasında, diğeri doğuda Güzelpınar yönündedir. Bu kanallar kentin doğusunda tepenin üzerine inşa edilmiş olan bir filtre odasında birleşmektedir. Buradan çıkan su pişmiş toprak künkler ile kent sokaklarına oradan da daha küçük çaplı künklerle evlere ulaşmaktadır.

Apollon Tapınağı

Helenistik döneme ait eski ve dini mağara olarak kullanılan Plutonion üzerine kurulmuştur. Apollon Tapınağı’nda üst yapıya ait kalıntılar M.S. 3. yüzyıldan geriye gitmemekle birlikte temeller Geç Helenistik döneme kadar uzanmaktadır. Apollon, Hierapolis’te en fazla kutsanan ve ilgi gören tanrıdır.

Tiyatro

Grek tiyatrosu tipinde yamaca yaslanmış büyük bir yapıdır. Büyük yapı dört ada üzerine inşa edilmiştir. Dik olan cavea diazoma (izleyicilerin oturduğu bölüm) ‘dan iki kısma bölünmüştür.Tiyatro M.S. 2. yüzyılda inşa edilmiş, M.S. 3. yüzyılda restore edilmiştir. Seyirci kapasitesi yaklaşık 10.000 kişidir. 50 oturma sırası bulunmaktadır. Sahneye mitolojik unsurlar işlenmiştir.

St. Philippus ‘un Mezarı

Hz. İsa’nın 12 havarilerinden birisidir. M.S. 80 yılında Hristiyanlığı yaymak için Hierapolis’e gelmiştir. Burada çarmığa gerilerek öldürülmüştür. M.S. 4. yüzyılda Hristiyanlık resmi din olarak kabul edildikten sonra, St. Philippus’a “Aziz” unvanı verilmiş ve adına kilise yaptırılmıştır.

St. Philippus Martyrion’u

Şehit olarak kabul edilen St. Philippus adına yaptırılan kiliseye “Martyrion” adı verilmektedir. Martyrion, sekiz cepheli bir yapıdadır. Yapı şehrin dışında yüksek bir tepede bulunmaktadır. İçerisinde 32 adet oda vardır. Yaklaşık 20 m çapındaki sekizgen bölümün üstü kurşun kaplanmış bir kubbe ile örtülüdür. Yapı da dua edilmesi için küçük şapeller mevcuttur. Kilise dini ve ruhi tedavi merkezi olarak da kullanılmıştır.

Güney Bizans Kapısı

M.S. 4. yüzyılda inşa edilmiştir. Traverten bloklar ve içinde mermerinde bulunduğu devşirme malzeme ile yapılmıştır. Kuzeydeki kapıda da olduğu gibi simetrik ve iki yanında dörtgen planlı kulelere rastlanmaktadır. Kapının bulunduğu yer Kuzey kapısına göre alçaktadır.

 

 

Kaynakça

Francesco D’ADRİAN Hierapolis Arkeoloji Rehberi

Gül PULHAN Dünya Mirasında Türkiye 

Instagram hesabımızı takip etmeyi unutmayın..